Beschouwing Requiem van Verdi.

Door Theo Vullers

 

15 september 2014. Eindelijk is het zover:  een weekje weg met mijn vriendengroep  naar Griekenland. Deze vriendengroep kwam voor heet eerst bijeen begin jaren negentig. Wij allen volgden een managementcursus voor de ambulancezorg. Tijdens deze cursus werd besloten te gaan reizen om kennis en ervaring binnen ons vakgebied op te doen. Wij hebben samen veel gezien en beleefd. Maar naarmate de jaren verstreken kwam de nadruk veel meer op ontspanning en fun te liggen. Nu is het eigenlijk alleen nog maar ontspanning,  niets moet en alles mag. Ik had mij voorgenomen me tijdens deze reis eens te verdiepen in het Requiem van Verdi en daar mijn eigen interpretatie aan te geven.  Een requiem is een dodenmis. Op de dag van je dood ga je naar Petrus om rekenschap af te leggen over je leven. Eeuwenlang heeft de dag der wrake (dies irae) de mensheid angst ingeboezemd. Schuld en verlossing van deze schuld is in de kunst en de muziek een onderwerp geweest, dat veel aandacht heeft gekregen. Ik heb een vertaling  van internet geplukt, heb mijn koptelefoon op gezet en ben gaan schrijven  wat bij dit stuk prachtige muziek in mij opkwam.  Als je het wil volgen helpt het als je het Requiem opzet en stuk voor stuk de tekst leest, die bij de muziek hoort. Daar gaan we:

1 Introitus. (koor)

Requiem aeternam dona eis Domine ; et lux perpetua luceat eis. Heer, geef hun de eeuwige rust en het eeuwige licht verlichte hen.  Heel stil, bijna onhoorbaar . Zo begint dit Requiem. De dood is ingetreden, het verdriet op aarde is hoorbaar en voelbaar in de muziek. Bijna op een wolk ga je richting hemel. Op weg naar Petrus. Te decet hymnus, Deus. U komt een lofzang toe, o God.  En vergeet de “S” van lux.

2 Kyrie (solisten en koor)

Kyrie eleison. Heer ontferm u over ons. Ja, op weg naar Petrus. Je legt je verdere lot in handen van de Heer,  want hij gaat oordelen of je wel of niet goed geleefd hebt. In de muziek hoor je een stuk berusting . Eigenlijk is het een groot vraagteken wat er met je gaat gebeuren.

3 Sequentia

Nr 1 Dies irae dies illa. (koor) O die dag die dag der wrake.

Weg is het vredige sterven. In fortissimo wordt de dag der wrake aangekondigd. Solvet saeculum in favilla ; zal Hij van het heelal een ashoop maken?  Quando judex est venturus cunta stricte discussurus;  Als de rechter is gekomen, alles streng wordt doorgenomen. Meer gesproken dan gezongen . De muziek is hard en streng . Je wordt klein en weggeblazen, jij nietige angstige mens.

2 Tuba mirum spargens sonum per sepulcra regionem coget omnes ante thronum (bas solo en koor); Klanken vol huiveringen zullen door het grafveld dringen en allen voor Gods zetel dwingen. Begint met trompetten en blaaswerk. Je hoort als het ware dat de komst van de Heer, de Koning wordt aangekondigd. Het is tijd voor rekenschap. Mors stupebit et natura; Dood en leven zullen verstommen.

3 Liber scriptus proferetur in quo totum continetur unde mundus judicetur(koor en solisten). Zie daar zal een boekwerk wezen waarin alles staat te lezen waarop vooruit wordt gewezen.  Dit stukje wordt een aantal keren herhaald . Het laatste woord judicetur (gewezen) wordt de laatste keer  dreigend en bangmakend door de sopraan uitgeschreeuwd.  Je kunt uit je leven niets achterhouden.  Judex ergo cum sedebit, quidquid latet, apparebit. Als de rechter is gezeten wat geheim was wordt geweten.  De missie is hopeloos met de woorden: Wat zal ik te zeggen wagen, wie als pleitbezorger vragen waar gerechten zelfs versagen? Je bent geheel overgeleverd aan de wil van God.  Je hoort de berusting in de muziek.

4 Rex tremendae majestatis qui salvandos salvas gratis ( koor en solisten) . Koning voor wie wiens macht wij beven die uw heiligen ’t heil zult geven. Je hoort het duidelijk: de Heer , de Koning kondigt zich aan. Er is nog maar één uitweg door middel van  de prachtige smeekbede  salva me (red mij) met het prachtige slotstuk: Heer bron van leven en troost. Hoe krijg je het in je hoofd en op papier. Verdi moet diepgelovig zijn geweest en ook hij moet die angst gevoeld hebben. Misschien waren er wel dingen, die hij uit zijn eigen leven  wilde achterhouden. Wie weet…

5 Recordare Jesu pie quod sum causa tuae viae (duet sopraan en alt). Denk toch Jesus, mij genegen, gingt gij zulke zware wegen. Een duet van sopraan en alt rustig beschouwend. U hebt ook geleden aan het kruis en daardoor mijn ziel vrijgekocht. Mag ik hier aanspraak op maken - Donum fac remissionis  ante diem rationis-  voor de dag des oordeels aan zal breken? Het blijft de angst voor het oordeel, weer een smeekbede . Je vraagt je af of de mensen in die tijd dan zo vol van zonde geleefd hebben. Of dat de angst door schuld en boetedoening  er zo door de kerk ingepeperd was. Laten wij maar uitgaan van het laatste.

6 Ingemisco tamquam reus (tenor solo). Schuldig moet ik zuchten slaken. In deze tenorsolo speelt alweer de schuld een rol. Weer de vraag om vergiffenis en de onthouding van de hel. Er gloort wel enige hoop. Qui Mariam absolvisti. Aan Maria werd vergeven en ook rovers schuld is niet gebleven. Mij is niet duidelijk wat aan Maria werd vergeven? Dat ze moeder is geworden ? En dit niet kan gebeuren zonder een “zonde” te begaan? Waarom  die eeuwenlange angst ? Wellicht een effectief middel om de macht  te behouden.  Hier kan alleen de kerk achter zitten. Ik kan mij niet voorstellen dat God dat zo gewild heeft. Dan had hij ons wel anders geschapen.

7 Confutatis maledictis,flammis acribus addictis,voca me cum benedictis (bas solo en koor). Als wier schulden vastgesteld zijn, in het vreselijk vuur gestort zijn, roep mij met die dan die gered zijn. Toch weer die hoop dat het oordeel goed uitvalt. Met aan het eind nog feller dan de eerste keer het dies  irae dies illa. De angst voor de dag der wrake spat er vanaf. Dan met een hele zachte gevoelige overgang naar het:

8 Lacrimosa dies illa qua resurget ex favilla judicandus homo reus (solisten en koor). Het zal een dag van tranen wezen als de mens uit de as herrezen ’t oordeel wacht met schuld beladen. Naar mijn smaak het mooiste stuk uit het Requiem van Verdi. Prachtige samenzang  van solisten en koor. Huic ergo parce, Deus. Toon hem dan, God, uw genade . Dona eis requiem,  geef hun rust.

4 Offertorium ( solisten)

1 Domine Jesu Christe  , Heer Jesus Christus. Rustige samenzang van de solisten Met weer de vraag aan God de zielen van alle overledenen te verlossen  van de straffen der hel en uit het muil van de leeuw. En de vraag om de binnen geleid te worden in het heilige licht, het lucem sanctam, zoals God dat aan Abraham heeft beloofd.

2 Hostias et preces tibi, Domine laudis offerimus. Heer Koning van de Heerlijkheid. De solisten vervolgen. En,alsof er nog niet genoeg gesmeekt is om genade, wil men gaan offeren en lofbeden uitspreken.

 

 

5 Sanctus (koor)

Sanctus sanctus sanctus Dominus Deus Sabaoth. Heilig heilig heilig de Heer , de God der Heerscharen.  Er gloort hoop, de trompetten kondigen het al aan. Dansend zet het koor in, de verlossing lijkt in aantocht. Een lofzang aan god eindigend met het hosanna in excelsis  Eer en lof zij U in de hoge. Je voelt de hemelpoorten bijna opengaan. Zoals wij weten, een lastig stuk om te zingen, vooral vanwege de hoogte en de timing.

6 Agnus Dei. (solisten en koor)

En dan komt het toch nog goed. De verlossing : Agnus Dei qui tollis peccata mundi; dona eis requiem. Lam Gods, dat wegneemt de zonden van de wereld, geef ons rust.  Heel rustig (eis requiem) zingen de solisten en koor .

7 Communio (alt tenor en bas)

Heer geef hen de eeuwige rust en het eeuwige licht (requiem aeterna) verlichte hen. De alt begint heel rustig heel zacht ondersteund door de violen. Daarna valt de bas in om het geheel nog eens te onderstrepen. Eindigend met een prachtige samenzang van alt bas en tenor. Je voelt de hemelpoort opengaan.

8 Responsorium (sopraan solo en koor).

Libera me, Domine de morte aeterna. Heer bevrijd mij van de eeuwige dood. Het langste stuk( twaalf en een halve minuut) van het Requiem. Heel angstig en bang bijna dwalend, opent de sopraan dit laatste stuk van het Requiem. Je bent weliswaar niet naar de hel gegaan maar ben je nu eeuwig dood? Komt daarover nog een oordeel ? Wanneer hemel en aarde geschokt zullen worden.  Dum veneris judicare saeculum per ignem. Wanneer gij met vuur over het heelal komt oordelen. Worden wij nu wel of niet verlost?  Komen wij nog eens terug naar de aarde? hoor ik tussen de regels door.  En alweer wordt  het overweldigende dies irae dies illa gezongen, maar meer met een vragend karakter. De sopraan solo met heel zachte ondersteuning van het koor is prachtig. Het stuk eindigt met een opgewekt klinkend libera me. Ook de laatste woorden, bijna gesproken, door de sopraan, heel zacht, zijn: bevrijd me. Zou het dan toch…..?  Een echt antwoord  krijg je niet en dat zal voor de mensheid wel eeuwig zo blijven.

 

PRACHTIG PRACHTIG.

 

Ik hoop dat u ervan heeft genoten.  Ik in ieder geval wel. Het bovenstaande is een vrije interpretatie van mijzelf, zo hoor ik dit prachtig stuk muziek. U hoeft het met mij natuurlijk niet eens te zijn, maar in de muziek en de schoonheid ervan  zijn wij in ieder geval verbonden.

Theo Vullers

Lefkas Griekenland

September 2014